Ondernemen vanuit overvloed; Stadsboerderij Almere viert haar 30-jarig bestaan

Door Jacqueline de Kok-Hoeksema

Bezoek aan het erf 

Erf Kemphaanpad, 10.00 uur: tijd voor koffie, maar vooral voor warme belangstelling voor elkaar. “Ik geniet hier ontzettend van en het geeft me zoveel energie,” zegt Tineke. Angelique gaat straks met een kleuterklas ingrediënten voor poffertjes verzamelen. Bakker Jelmer bereidt een bijeenkomst voor over lokale granen om hun cultuurhistorische waarde te behouden. De mannen van de zorgwerkplaats doen onder bezielende leiding van Bernard klusjes op het erf. Ook twee gepensioneerden met een achtergrond in landbouw en techniek werken mee. “Waar zijn de anderen?” vraagt iemand. “Pastinaken oogsten, elf vrachtwagens vol.” Het bedrijf bewerkt inmiddels ruim 300 hectare landbouwgrond. 

Meer grondzekerheid 

Dertig jaar geleden begonnen Tineke en Tom met slechts 0,8 hectare pachtgrond voor hun erf. Langzaam kwamen er stukjes landbouwgrond bij, verspreid over Almere. “Met onze trekker hebben we heel wat verkeersdrempels, rotondes en viaducten getrotseerd,” vertelt Tineke. “Grondzekerheid hadden we niet. De vruchtbaar gemaakte grond kon zomaar plaatsmaken voor een hockeyveld. Na twintig jaar konden we 40 hectare kopen voor een tweede erf: Erf Vliervelden. Drie jaar geleden kwam er 15 hectare vlakbij beschikbaar. Door de hoge rente leek de aanschaf niet haabaar. Een landcoöperatie oprichten bleek de oplossing. Binnen enkele maanden investeerden veertig mensen elk € 25.000 en werden mede-eigenaar, tegen 1,5 procent pachtopbrengst. Die grond wordt nu voor eeuwig aan de boerderij verpacht.” 

Het echte goud 

“Financieel draait het bedrijf op de opbrengst uit de landbouw,” legt Tineke uit. “Vanuit de overvloed die we daar creëren, voegen we waarde toe aan de samenleving. Het echte goud van ons bedrijf is een gezonde bodem. De investering daarin krijgen we driedubbel en dwars terug. We werken met een vruchtwisseling van negen jaar, waarvan twee jaar grasklaver. Dat is eigenlijk onze ‘cash crop’: de koeien eten ervan en de bodem wordt er beter van. De koeien staan op een dik bed van stro. Van hun mest en dat stro maken we compost, die teruggaat naar het land. De vleesverkoop dekt net de kosten van de koeien. Hun belangrijkste waarde is de mest. We bemesten met maar zo’n 90 kilo stikstof per hectare. Voor biodynamische bedrijven met het Demeter-keurmerk geldt maximaal 112 kilo stikstof per hectare. Daar blijven we dus ruim onder. Toch zijn de opbrengsten supergoed en wordt de bodem steeds beter. Ook de ecologische waarde neemt toe. Zo vliegen er weer leeuweriken boven onze velden en scharrelen er kwartels rond. Alles hangt met elkaar samen op de boerderij.” 

Tineke van den Berg, grondlegger Stadsboerderij  Almere

Ondernemer en boer 

“Een boer en een ondernemer zijn twee verschillende dingen,” legt Tineke uit. “Veel boeren zijn geen ondernemer. En een goede ondernemer is lang niet altijd een goede boer. Wij hebben die twee rollen aardig in evenwicht. Het belangrijkste vind ik dat je wilt delen. Denk vanuit samenwerking, niet vanuit concurrentie. Dat levert enorm veel op. 

“Boeren denken vaak dat ze er zelf een tweede tak bij moeten beginnen, zoals een kinderopvang of een camping. Terwijl daar vaak niet hun hart ligt. Wij geven liever anderen de ruimte om hun bedrijf aan het onze te koppelen, zolang het past bij waar we voor staan. De kinderopvang is een zelfstandige bv. Bernard runt met zijn eenmanszaak de zorgwerkplaats. Bakker Jelmer heeft hier zijn bakkerij en Maria is onze huiscateraar. Niet elke samenwerking levert direct inkomen op, maar het maakt de boerderij wel rijker en mooier. Ook ruimte bieden aan theater, muziek en kunst past bij onze visie. Samen creëer je veel meer dan ieder apart. 1 + 1 = 3.” 

Landbouw als oplossing  

Tineke is ervan overtuigd dat de landbouw de samenleving veel te bieden heeft. “Niet in de klassieke zin van alleen hoge producties halen,” zegt ze. “We kunnen bijdragen aan het oplossen van problemen in het onderwijs, de zorg, de natuur en de leegloop van het platteland.” Neem Erf Vliervelden, tien jaar geleden begonnen op kaal akkerland. “Inmiddels wonen er dertig huishoudens. Er zijn een biowinkel, een kinderopvang, een koeienstal en een bloementeler. Sinds kort houdt iemand er bosvarkens. Door al deze bedrijvigheid kwam er een bushalte en tegenover de boerderij wordt nu een basisschool gebouwd. Zo brengt landbouw weer leven op een plek waar eerst niets was.” Tinekes boodschap aan de politiek is helder: “Den Haag, omarm de visie dat het landbouwbedrijf de samenleving juist helpt om weer gezond te worden. Het is zo simpel!” 

De toekomst 

En de toekomst? Die begint volgens Tineke bij de kinderen. Wie van jongs af aan verbonden is met de natuur, raakt niet los van de werkelijkheid. Daarom blijft educatie een belangrijke pijler. Ook op het gebied van innovatie loopt de Stadsboerderij al vanaf het begin voorop. Op het erf wordt waterstof gemaakt met zonne-energie, zodat er straks een waterstoftrekker kan tanken. En de opvolging? Zoon Tycho volgde een agrarische opleiding en ziet zijn toekomst op het bedrijf. Dochter Roos verkent vanuit communicatie en beleid welke rol zij kan spelen. 

Zelf kijkt Tineke ook vooruit. Ze is 66, voelt zich fit en is nog lang niet klaar. “Ik heb een positieve, optimistische aard. Die heb je als ondernemer ook echt nodig. Mensen vragen me weleens: ‘Weet je nog hoe moeilijk dat ging?’ Dan denk ik: ja, maar zodra iets klaar is, vergeet ik het en ga ik weer verder. Dus blijf onze ontwikkelingen vooral volgen!”