Een ontwikkelpad moet leiden naar beter werk

Tekst: Mirjam Kuggeleijn
Foto’s:  Shutterstock, FNV & LinkedIn

We spreken Coenen bij leerwerkbedrijf First Class op station Amersfoort. Een toepasselijke plek voor een gesprek over leren tijdens het werk. Na ruim 25 jaar als beleidsadviseur onderwijs en arbeidsmarkt bij FNV staat ze vlak voor haar pensioen. Het afgelopen jaar was ze actief in Groenpact en dacht mee over de ontwikkelpaden in het groene domein.

Werknemer aan tafel

Coenen vond het belangrijk om zich in te zetten voor Groenpact en de ontwikkelpaden: “Voor FNV is de belangrijkste vraag: wat heeft een werknemer aan een ontwikkelpad? Als werknemers zich kunnen ontwikkelen in een richting die past bij wat ze willen en kunnen, staan ze sterker in hun werk.” Een volgende stap moet niet alleen een nieuwe vaardigheid opleveren, maar ook perspectief op beter en plezieriger werk. En waar mogelijk een hogere inschaling en betere arbeidsvoorwaarden. Het zou mooi zijn als we de ontwikkelstappen kunnen verankeren in functiehuizen en cao’s. Ook hebben we ingebracht dat scholing onder werktijd moet kunnen plaatsvinden en dat werknemers goede begeleiding krijgen”, vertelt Coenen.

Isabelle Coenen

Collectief arbeidsmarktinstrument

Het is prachtig dat ontwikkelpaden niet van één bedrijf zijn, maar door een hele branche worden gedragen, vind Coenen. Het is een collectieve afspraak waar alle werkenden die in de branche werken of willen gaan werken een beroep op kunnen doen. Werkgevers en werknemers stellen ze paritair vast voor een hele sector. “Vroeger was loopbaanontwikkeling toch vaak iets van individuele HR-afdelingen. Nu is het een echt arbeidsmarktinstrument.”

‘De ontwikkelpaden zetten een opleidingstructuur in een breder kader’

Jeroen Zijlmans kan dat beamen. VHG had al een opleidingsstructuur voor hoveniers en groenvoorzieners. Het ontwikkelpad zet alle mogelijkheden nu in een breder, herkenbaar kader. Volgens Zijlmans helpt dat in gesprekken met regionale werkcentra en UWV. Via ‘groensafari’s’ maakten potentiële werknemers kennis met het vak; een aantal van hen ging daarna daadwerkelijk bij een groenbedrijf aan de slag.

Van groensafari naar nieuwe baan

Toen haar baan bij een vertical farm in Amsterdam stopte, kwam Joanna Zabiega via UWV en de gemeente Amsterdam in een traject naar nieuw werk. De groene sector trok haar al langer, maar hoe werken in het groen er in de praktijk uitzag, wist ze niet. Een jobcoach wees haar op de groensafari.

Tijdens die safari bezocht ze drie groenbedrijven en zag ze buiten, op locatie, wat het werk inhoudt. Ze maakte kennis met verschillende functies en bedrijven en hoorde hoe thema’s als ecologie en biodiversiteit terugkomen in het dagelijkse werk.

Bij hoveniersbedrijf Van der Tol was er een klik. “De groensafari maakte het concreet en opende deuren.” Inmiddels werkt ze er en binnenkort begint ze aan de VHG Brancheopleiding Aankomende Ecologisch Hovenier, waarin ze onder meer haar plantenkennis verdiept. “Ik wil beter begrijpen waarom een plant ergens staat en wat die nodig heeft.” Kennis die ze direct kan gebruiken, maar die haar ook een stevige basis geeft voor de rest van haar loopbaan. Zonder de groensafari was ze waarschijnlijk niet bij een hovenier terechtgekomen. “Ik zag wat ze betekenen voor een groene stad als Amsterdam. Ik wil daar graag aan bijdragen.”

SOL kiest in de levensmiddelenindustrie een vergelijkbare route. Veerkamp neemt arbeidsmarktconsulenten mee naar bedrijven, zodat zij beter weten welke banen én ontwikkelmogelijkheden er zijn. Veerkamp: “Het ontwikkelpad werkt daarbij als een praatplaat: niet alleen welke baan is er nu, maar vooral welke stappen kan iemand daarna nog zetten?”

Switchen tussen branches

Er zit voor Coenen nog een grotere belofte. In Ontwikkelpaden worden niet alleen functies, maar ook de vaardigheden die je voor een functie nodig hebt zichtbaar. En vaardigheden houden niet op bij de grens van een sector. Iemand uit de bouw kan bijvoorbeeld competenties hebben die ook in het groen nodig zijn.

“Dan kun je zien: hé, dit kan ik al. Wat heb ik nog nodig om die volgende stap te zetten?” Zo hoeft iemand bij een overstap niet helemaal opnieuw te beginnen. Coenen hoopt dat een arbeidsmarkt waarin vaardigheden beter worden herkend en op een betrouwbare manier erkend, werknemers uiteindelijk veel wendbaarder maakt.

‘Wat heb ik nodig om de volgende stap te zetten’

Kansen én drempels in het groen

Voor het groene domein ziet Coenen veel kansen. Er werken relatief veel praktisch opgeleide mensen. De ontwikkelpaden beginnen al bij assistent functies. Zijlmans verwacht ook dat vooral werknemers op niveau 1 en 2 daarvan profiteren. Juist voor hen kan een route in kleine, overzichtelijke stappen verschil maken.

Veerkamp ziet hetzelfde in de levensmiddelenindustrie. Daar zijn opleidingen vaak op te delen in korte keuzedelen. ‘Kleine Lego-blokjes’, noemt hij ze. “Je hoeft niet meteen twee of drie jaar naar school om toch een eerste certificaat te halen. En het leren vindt veelal plaats op de werkvloer, niet in het klaslokaal. Dat verlaagt de drempel voor mensen die minder goede ervaringen met school hebben.”

'Mensen vinden het leuk om nieuwe dingen te leren. Maar niet in een schoolbank'

Voor een deel van de werknemers in het groen is er nog een hindernis. Coenen wijst erop dat 22 procent van de hoveniers, tuinders en kwekers moeite heeft met basisvaardigheden. Bij hulpkrachten in landbouw en groenvoorziening ligt dat zelfs rond de 34 procent, tegenover 12 procent landelijk.

‘Basisvaardigheden zijn nodig om de eerste stap te maken’

Dat merk je niet altijd aan iemand. Juist rond laaggeletterdheid bestaat veel schaamte, vertelt Coenen. Werknemers praten er niet gemakkelijk over en werkgevers weten daardoor lang niet altijd dat iemand moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen of digitale vaardigheden. Voor deze groep is alleen een overzichtelijk ontwikkelpad dus niet genoeg. Eerst moet zichtbaar worden welke ondersteuning iemand nodig heeft om überhaupt een eerste stap te kunnen zetten. Daar ligt volgens Coenen niet alleen een verantwoordelijkheid voor werkgevers en werknemers. De overheid moet veel meer doen om werkenden te helpen hun basisvaardigheden te verbeteren.

Nu moet het gaan werken

Het echte werk begint nu pas. Een route op papier zorgt er nog niet voor dat iemand daadwerkelijk gaat leren. Daarvoor zijn tijd, begeleiding en een werkomgeving nodig waarin mensen nieuwe dingen kunnen uitproberen.

Coenen ziet een belangrijke rol voor sectorale fondsen als Colland en SOL. Zij helpen werkgevers om werknemers te ondersteunen bij hun ontwikkeling en kunnen werknemers stimuleren en helpen hier gebruik van te maken. Veerkamp: “Wij helpen bedrijven onder meer om anders naar instroom te kijken: niet alleen zoeken naar iemand die al precies aan het functieprofiel voldoet, maar ook kijken wat iemand al kan en wat diegene nog op de werkvloer kan leren.”

‘Mensen in hun werk en ontwikkeling vooruithelpen’ 

Coenen blijft de ontwikkelingen volgen na haar pensionering.  Voor haar afscheid op 19 november vraagt ze geen cadeaus, maar een donatie aan Stichting ABC, dat zich inzet voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Een onderwerp dat haar na ruim 25 jaar nog altijd na aan het hart ligt.

FNV blijft bewaken dat werknemers daadwerkelijk van de ontwikkelpaden profiteren. “Uiteindelijk telt niet wat er op papier staat of hoe veel subsidie er is gebruikt, maar of mensen er in hun werk en ontwikkeling echt mee vooruitkomen.”