We willen laten zien hoe hightech bio en veredeling zijn

Tekst & foto’s: Mirjam Kuggeleijn
Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de website van de BioCoalitie

Het ziet eruit om van te watertanden: sla in allerlei kleuren en vormen, bloemkool, prei, koolrabi en vooral pompoenen, heel veel pompoenen. Taco laat me er zeker tien zien. Van de bekende oranje pompoen uit onze supermarkt tot grote grijze exemplaren voor onder meer Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland. Bij bijna iedere pompoen hoort weer een verhaal: over smaak, houdbaarheid en resistentie. Of over de selectie van de vruchtsteel in het veredelingsproces, zodat de pompoenen machinaal geoogst kunnen worden. Ongelofelijk dat je een pompoen precies zo kan laten groeien, dat het steeltje op de goede plek breekt. Volgens Taco is het gewoon een kwestie van ‘bestaande eigenschappen inkruisen’.

Verderop wordt volop geëxperimenteerd. In het proefveld voor strokenteelt groeien verschillende gewassen in smalle stroken naast elkaar. Taco vertelt hoe planten elkaar boven én onder de grond beïnvloeden. Zelfs de smaak kan veranderen. Bloemkool naast venkel? Geen aanrader. "Dan proef je de anijssmaak van de venkel terug." Studenten helpen hier regelmatig bij het onderzoek dat Enza zaden doet. Een paar stappen verder ligt een experiment letterlijk onder onze voeten. Op dertig centimeter diepte zijn irrigatieslangen aangelegd. Het water komt zo van onderaf bij de planten en verdampt op warme dagen minder snel.

We gaan het zo over onderwijs hebben. Maar even voor mijn nieuwsgierigheid: wanneer mag je zaden biologisch noemen? En moet een biologische teler altijd biologisch zaad gebruiken?

"Biologisch zaad wordt vermeerderd onder biologische teeltomstandigheden, dus zonder kunstmest en chemisch-synthetische gewasbeschermingsmiddelen. Of een biologische teler verplicht biologisch zaad moet gebruiken, hangt af van het aanbod." Daarvoor bestaat een Europese regeling (de Nationale Annex), legt Taco uit. Gewassen en gewasgroepen waarvoor voldoende biologisch zaad beschikbaar is, komen in een categorie waarin biologisch zaad verplicht is. "Bij rode pompoen is er bijvoorbeeld zoveel aanbod van verschillende zaadbedrijven dat biologische telers in Nederland biologisch zaad moeten gebruiken. Bij sla hangt het weer van het segment af. Er moet ook voldoende keuzevrijheid voor de teler zijn."

'Studenten helpen hier regelmatig bij het onderzoek dat Enza zaden doet'

Je vertelde al over jullie stagiairs. Hoe veel plekken hebben jullie per jaar?

"We hebben ieder jaar drie tot vier stagiairs van Wageningen University of het groene hbo en mbo. Meer willen we er bewust niet, want een stage moet goed begeleid worden. Studenten krijgen hier een gerichte opdracht en kunnen een half jaar echt de diepte in. Daar hebben zij de tijd voor, terwijl wij daar in de dagelijkse praktijk niet altijd aan toekomen." Dat levert ook Vitalis nieuwe kennis op. "Soms hebben we bepaalde aannames of vermoedens. Als een stagiair daar voor de onderzoeker dieper induikt, komen daar heel interessante inzichten uit waar we weer op voort kunnen borduren."

De investering in goede begeleiding betaalt zich soms ook heel letterlijk terug. "Ik kan zo vier of vijf mensen aanwijzen die hier stage hebben gelopen of zijn afgestudeerd en daarna een baan bij Enza Zaden of bij ons hebben gevonden."

Taco van der Made

Op welke andere manieren werken jullie nog meer samen met het onderwijs?

"We organiseren studentendagen, geven soms gastlessen en denken mee over onderwijsprogramma's." Zo is Vitalis betrokken bij het RIF consortium Biologische Landbouw van Aeres. Taco bracht daar kennis uit de praktijk in. "Waar loopt de praktijk tegenaan? Wat zijn mooie voorbeelden om in het onderwijs mee te nemen?"

Een voorbeeld is digital phenotyping. Met drones worden proefvelden gefotografeerd en de beelden helpen bij de selectie van planten. "Vroeger werden bij pompoenen alle veredelingsplotjes met selectie materiaal handmatig bekeken en de vruchten gewogen. Nu kunnen we op basis van dronebeelden al een voorselectie maken."

'Een bezoek aan Vitalis is ook interessant voor studenten die niet persé iets met biologisch hebben'

Wat brengt studenten een bezoek aan Vitalis?

Studenten van gespecialiseerde opleidingen als de Warmonderhof of die van Aeres in Velp kunnen hier hun kennis verdiepen en kennismaken met veredeling. Volgens Taco is het ook heel interessant voor studenten die niet persé iets met biologisch hebben. Biologische principes verrijken de gangbare landbouw. "Denk aan kennis over bloemstroken om de insectendiversiteit te vergroten, bodemvruchtbaarheid of groenbemesters. Ook gangbare telers kunnen daar iets mee."

Jullie steken behoorlijk wat tijd in onderwijs. Wat brengt dat jullie?

"Het gaat om kennis delen, maar ook om kennis terugkrijgen. Studenten kunnen zich verdiepen in onderzoeksvragen waar wij zelf niet altijd aan toekomen." Ook het contact met docenten is waardevol. Vitalis geeft bijvoorbeeld gastlessen over onderwerpen waar het bedrijf veel expertise in heeft, zoals veredeling. "Docenten kunnen niet alle specialistische kennis in huis hebben. Bijvoorbeeld: wat het verschil is tussen lijnenontwikkeling, een zaadvast ras en een hybride. Dan kunnen wij hen ondersteunen."

Maar een belangrijke drijfveer ligt verder in de toekomst. De sector heeft nieuwe mensen nodig. Taco merkt dat het lastig is om goed opgeleide collega's te vinden voor functies in land- en tuinbouw, biologie en veredeling. "Daarom is het heel belangrijk om jonge mensen enthousiast te maken voor de sector."

Daarbij wil hij ook een hardnekkig beeld bijstellen. "Biologisch is niet geitenwollen sokken, heel hard werken en aan het einde van het jaar geen rode cent verdienen. De sector is enorm geprofessionaliseerd." Juist de techniek blijkt voor studenten regelmatig een eyeopener. Enza Zaden gebruikt op de Vitalis locatie in Voorst onder meer drones, beeldanalyse en AI bij de selectie van nieuwe rassen.

'De sector is enorm geprofessionaliseerd'

Hoe kijken jongeren volgens jou nu naar biologisch? En is dat aan het veranderen?

"Dat verschilt enorm. Vanuit Wageningen zien we steeds meer studenten die heel bewust voor biologische teelt kiezen. Andere studenten komen hier met een veel traditioneler beeld." Taco heeft de indruk dat de belangstelling voor land- en tuinbouw weer iets aantrekt, maar is voorzichtig met conclusies. "Het staat denk ik nog steeds niet bovenaan het lijstje van de meeste jonge mensen op de middelbare school."

Juist daarom wil hij laten zien hoe breed de sector is. Van bodem en biodiversiteit tot drones, data en veredeling. En dat werkt. Niet alleen kiezen studenten die bewust voor een biologische stage, ook oud-stagiairs komen later terug als collega.

Eind september en begin oktober komen mbo studenten naar Vitalis. Wanneer zijn de studentendagen voor jou geslaagd?

"Als studenten hier het erf aflopen en een leuke, zinvolle middag hebben gehad. Dat ze geïnteresseerd zijn." Het liefst komen ze voorbereid, zodat ze tijdens de rondleiding vragen stellen en met medewerkers in gesprek gaan, hoopt Taco. "Dat ze een idee hebben wat biologische tuinbouw inhoudt, wat veredeling inhoudt en daarna beter geïnformeerd een keuze kunnen maken in welke richting ze zich willen ontwikkelen."

Want het zou zonde zijn als iemand deze wereld pas veel later ontdekt. "Dat je over tien jaar denkt: dat onderzoek of die veredeling had ik hartstikke mooi gevonden. Had ik dat maar tien jaar eerder geweten."

Meer weten over Vitalis? Kijk op de website.
Of neem per email contact op via receptie@vitalisorganic.com.