Eerder aan tafel: natuurinclusief werken vraagt om ander onderwijs

Door: Marleen Purmer

Lead afbeelding: Shutterstock 

Vijf jaar geleden was een tuin opnieuw inrichten een overzichtelijke klus: alles eruit, nieuwe plantvakken, een paar bomen, netjes afwerken. Nu begint het werk met heel andere vragen, zegt Marc van Rosmalen, algemeen directeur van Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG), de branchevereniging voor ondernemers in het groen. Waar zitten de hitteplekken? Waar gaat het regenwater heen? Hoe is de bodem? En hoe groot is de kroon van die boom over twintig jaar? 

Dezelfde hovenier, maar een ander vak. En dat verandert niet alleen het werk op straat, maar ook wat een student op het vmbo of mbo moet leren. 

Marc van Rosmalen, algemeen directeur van Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners (VHG)

Welk probleem willen we met groen oplossen? 

Het groene vak verandert de komende tien jaar ingrijpend, stelt Van Rosmalen. “Plantenkennis, aanleg en beheer blijven de basis van het vak. Maar de vraag eronder verschuift: welke functie moet het groen vervullen, nu en in de toekomst? Het werk wordt kennisintensiever, van vakmanschap naar systeemkennis”, legt hij uit. “Een hovenier denkt niet meer alleen vanuit de tuin, maar vanuit de opgave: wateroverlast, hitte, biodiversiteit, een leefbare wijk. Hoe ga je met een particulier in gesprek over een groenere tuin én wateroverlast?” Groen is bovendien meer dan decoratie: volgens onderzoek presteren zonnepanelen vier tot vijf procent beter op een groen dak omdat het er minder heet wordt. 

De groenprofessional moet daarom veel eerder aanschuiven, als het plan nog vorm krijgt. “Als een ontwerp al helemaal is ingetekend, en  groen moet er nog even bij, en dan kun je niet alles goed realiseren, slaat groen vaak niet goed aan en heb je in de toekomst o.a. onderhoudsproblemen”, zegt Van Rosmalen.  

Wat is natuurinclusief onderwijs eigenlijk? 

Natuurinclusief onderwijs draait om één ding: leerlingen en studenten laten zien en ervaren hoe hun gedrag en keuzes de natuur beïnvloeden. “Niet alleen biologie”, zegt Cyrille van Bragt, voorzitter van het college van bestuur van Yuverta, de grootste groene opleider, en domeinleider Onderwijs bij Collectief Natuurinclusief. "Het gaat om een andere manier van werken, denken en kijken naar de wereld, en om een goede voorbereiding op de arbeidsmarkt van straks.” 

Cyrille van Bragt, voorzitter van het college van bestuur van Yuverta

Om dat perspectief vanuit de praktijk toe te lichten schuift ook Simone Sauren aan, practor Natuurinclusief Leren. "Wie anders dan Simone kan vanuit haar praktijkonderzoek en ervaringen in het onderwijs laten zien hoe het onderwijs leerlingen en studenten voorbereidt op een natuurinclusieve toekomst?", zegt Van Bragt. 

Onderwijs is een apart domein binnen de Agenda Natuurinclusief. “Het zijn juist de mensen die nu worden opgeleid die de omslag kunnen maken”, zegt Van Bragt. “Onderwijs is daarin de verbindende factor.” 

De arbeidsmarkt: waarom dit over onderwijs gaat 

De vergroeningsopgave staat of valt met mensen. Maar die mensen zijn er maar beperkt. Iedereen zit te springen om mbo’ers, en de aanname dat je daarna moet doorleren drukt extra op het mbo. Bovendien vraagt het groen meer dan handen. “Je hebt ook meer mensen nodig die de gewenste functie begrijpen”, zegt Van Rosmalen. “Vakmensen die een ontwerp kunnen vertalen naar de praktijk.” 

Wat moeten ze leren? 

“Technisch vakmanschap is en blijft het fundament”, zegt Van Rosmalen. “Maar er is een verschuiving: je hebt meer gevarieerde mensen nodig. Ecologisch inzicht. Het vermogen om digitaal te werken, ook in het contact met de klant. En vooral: begrijpen wát je maakt en waaróm.” De markt vraagt steeds vaker om slimme oplossingen die bedrijven niet uit zichzelf kunnen bijbenen. Daar ziet hij een rol voor Koninklijke VHG: kennis delen. 

Het beroep zelf verandert mee. “Vroeger waren beroepen scherp afgebakend”, zegt Van Bragt. “Nu leid je een hovenier op die een tuin kan maken, maar ook hittestress kan reduceren in een tuin of stad.” Door regenwater vast te houden in plaats van af te voeren, advies daarover en duurzaam bodembeheer: ecologie wordt een steeds groter deel van de basiskennis. 

En het tempo ligt hoog. “Digitalisering verandert het onderwijs én de beroepen zelf”, zegt Sauren. “En door de snelheid van veranderen weet je niet precies waarvoor je over vijf jaar opleidt.” Ook ruimte, grondstoffen en water worden schaarser. Haar conclusie: een student moet vooral kunnen samenwerken met mensen, ook uit andere vakgebieden en met andere belangen, aan de opgave die voorligt. 

Simone Sauren, practor Natuurinclusief Leren

Waar leren ze het? 

“Onderwijs en leerbedrijven moeten mee veranderen, en daar zitten we nu op een kantelpunt”, zegt Van Rosmalen. “Als we met z’n allen een medewerker verliezen, is dat een fte die nooit meer terugkomt. Waar het fijn werken is, gaat rond in de branche, en waar niet, daar loopt je bedrijf leeg.”