Hoe een melkveehouder zijn ouders meekreeg in een nieuwe koers

Door: Kirsten Valkenburg

Het kruidenrijk grasland van het bedrijf in het Achterhoekse Rekken springt meteen in het oog. “Toen we daarmee begonnen, was dat wennen. Voor ons en voor de koeien”, vertelt Tom. “Ik ben gestart met het inzaaien van een klein stuk grond met een graskruidenmengsel. De eerste ochtend dat de koeien erop konden, stonden ze stokstijf. Ze wisten echt niet wat ze dáár mee aan moesten”, lacht hij. “Uiteindelijk gingen de koppen toch aarzelend naar beneden. Na een paar dagen moesten ze naar een nieuw stuk land, met alleen gras. Wat denk je? Ze wilden niet.” Dat was voor de melkveehouder een teken dat dit weleens wat zou kunnen zijn. “Koeien liegen niet.”  

Serie van vier artikelen over bedrijfsovername

Bedrijfsovername is cruciaal voor een robuuste agrarische sector. Daarom publiceert Groenpact een serie van vier artikelen over dit onderwerp. Dit is het laatste artikel in die serie. In de andere artikelen is er aandacht voor het proces van bedrijfsovername en wat er rondom bedrijfsovername gebeurt in het groene onderwijs en onderzoek.

Lees hier de artikelen over:

bedrijfsovername van nu

scholing en onderzoek

loslaten en vertrouwen bij bedrijfsovername

De eerste stap: weiden 

“Weiden stond in de sector al onder druk toen ik thuis ging meewerken. Veel koeien gingen toen volledig op stal. Maar ik wilde de koeien juist graag in het land houden.” Tom kwam thuis werken nadat hij zijn opleiding aan de middelbare agrarische school had afgerond. “Ik ben traditioneel opgeleid, gericht op groei. Maar ik wilde het anders doen, vooral omdat ik de oorzaak van de gezondheidsproblemen bij onze koeien en kalveren wilde aanpakken.” 

“Ik heb me eerst verdiept in grasland met klaver. Ik had geleerd dat dat nooit zonder kunstmest zou kunnen. Dát wilde ik testen.” Tegenwoordig gebruikt hij al vijf jaar geen kunstmest meer en is de grasopbrengst weer op het oude niveau.  

Na het grasland met klaver kwam het kruidenrijk grasland en de volgende stap heeft hij ook alweer uitgedacht. “Ik heb geëxperimenteerd met een mengsel van gras, klaver en luzerne. Nu wil ik dat gaan combineren met kruidenrijk grasland.”  

‘Die loopt vanzelf een keer met z’n kop tegen de muur’  

Samenwerken met familie op het ouderlijke bedrijf en dan zulke veranderingen doorvoeren, hoe doe je dat? “Ik pakte dat tactisch aan. Ik dacht goed na over welke dingen ik beter als eerste bij mijn vader kon neerleggen en welke zaken ik beter via mijn moeder kon spelen.”  

Vader Gunnewijk bekeek de wijzigingen sceptisch. Hij ging gedeeltelijk buitenshuis werken, maar belde toch nog vanaf zijn werk: ‘Hoe is het met…’ ‘En hoe loopt…’. Loslaten was lastig. Moeder Gunnewijk was pragmatischer: ‘Laat ’m z’n gang maar gaan. Die loopt vanzelf een keer met z’n kop tegen de muur’.  

Begin van acceptatie  

Ondertussen was de opvolger aangesloten bij verschillende projecten die zijn interesse verder aanwakkerden, zoals het project Natuurinclusief Gelderland. Zijn moeder reed hem trouw naar bijeenkomsten, want door gezondheidsproblemen had Tom in die tijd geen rijbewijs. Hij blikt terug: “Ze ging altijd mee, hoorde waarover werd gesproken, zag hoe ik ermee bezig was. Dat heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat zij tegen mijn vader zei: ‘Ga jij nou ook eens mee naar zo’n bijeenkomst’. Dat heeft hij gedaan, dat was het begin van zijn acceptatie.” 

Grenzen verleggen 

“Ondanks de veranderingen in het grasland bleven de gezondheidsproblemen bij onze dieren. Ik wilde de oorzaak aanpakken, maar ik had geen idee wat dat was.” En dus ging de zoektocht verder. “Uitzoeken, rondkijken, lezen, nadenken, verwachtingen schetsen en dan gewoon doen. Steeds weer grenzen verleggen. En er soms overheen.”  

Ureumgekte 

De zoektocht bracht Tom uiteindelijk bij een boek van de Duitse veearts dr. Schmack. “Het allereerste boek dat ik ooit heb uitgelezen.” Hij lacht, maar de serieuze ondertoon is hoorbaar. “Het klikte. Meteen.”  

Het boek vertelt over de ‘ureumgekte’, zoals de schrijver het noemt. Tom licht toe: “We voeren onze koeien veel te veel eiwit, waardoor de lever veel te hard moet werken om dit allemaal af te breken. Bij die afbraak komt ureum vrij, wat via de nieren in urine terechtkomt. Ook de nieren moeten veel te hard werken om die hoeveelheden te verwerken. Uiteindelijk functioneren de lever en de nieren nog maar op ongeveer een derde van wat normaal is. Die overmaat aan eiwit zorgt voor orgaanschade en daarmee ook voor allerlei gezondheidsproblemen bij de koeien. En bij de kalveren, want die worden al verzwakt geboren.” 

Eerst zien, dan geloven 

De melkveehouder ging voortvarend aan de slag en liet bij tien koeien bloed- en urinemonsters nemen. “Dat zag er slecht uit. Daarom stopte ik met soja voeren en ik liet mijn krachtvoerleverancier stap voor stap het eiwitgehalte van het krachtvoer verlagen. Hij dacht dat ik gek geworden was”, grijnst Tom.  

“Het eerste wat we zagen waren minder dikke hakken bij de koeien. En minder diarree en luchtweginfecties bij onze kalfjes. Daarna hebben we nog een aantal winters bij de startende vaarzen bloed- en urinemonsters genomen. Elke winter zagen we verbetering.”  

'Ik heb mijn eigenwijsheid niet van een vreemde'

Zijn ouders zijn nu om, ze zien dat de aanpak van hun zoon werkt. Voor vader Gunnewijk waren onder andere de resultaten van de bloed- en urinemonsters doorslaggevend. Hij is een man van ‘eerst zien, dan geloven’. Tom lacht: “Ik heb mijn eigenwijsheid niet van een vreemde.” 

Het systeem is milieuvervuilend

De zoektocht naar anders en beter ging verder en inmiddels boert de melkveehouder op regeneratieve wijze. Het is een vorm van landbouw die samengaat met bodemverbetering, natuurherstel en een goed verdienmodel. “De koe is niet milieuvervuilend, het systeem om de koe heen wel”, stelt Tom. Zo teelt hij nu zelf een deel van het krachtvoer: gerst in mengteelt met erwten. “We bemesten dat met bokashi, gefermenteerd maaisel dat de bodem en de plant voedt.” 

Bij zulke ingrijpende veranderingen in de bedrijfsvoering moet je vastberaden zijn. “En ik vraag me altijd af of het ook anders kan. Het helpt dat ik niet snel in de stress schiet. Ik heb het stap voor stap aangepakt, dat werkt voor mij.”